Antifouling aanbrengen stap voor stap

Wat antifouling doet en waarom het nodig is

Zodra een boot in het water ligt, begint het onderwaterschip te vervuilen. Algen, zeepokken, mosselen en ander zeeleven hechten zich aan de romp en vormen een laag aangroei die de vaareigenschappen verslechtert. Een schone romp glijdt soepel door het water, maar een begroeide romp zorgt voor meer weerstand, hoger brandstofverbruik en lagere snelheid. Bij zeiljachten merk je het effect direct aan verminderde zeilprestaties.

Antifouling is een speciale verfsoort die aangroei tegengaat door geleidelijk biociden af te geven die het aanhechten van organismen voorkomen. De meest gebruikte antifoulings zijn op basis van koper of zink, al zijn er ook biocidevrije alternatieven op basis van siliconen of teflon die aangroei afstoten in plaats van vergiftigen. De keuze hangt af van je vaargebied, je type boot en je persoonlijke voorkeur.

Het jaarlijks aanbrengen van antifouling is een van de basisonderhoudstaken voor elke booteigenaar. Het is een klus die je prima zelf kunt doen, mits je de juiste voorbereiding treft en een aantal regels in acht neemt. In dit artikel nemen we je mee door het volledige proces, van voorbereiding tot eindresultaat.

Voorbereiding en materialen

Een goede voorbereiding is het halve werk. Voordat je begint met verven, moet het onderwaterschip schoon, droog en licht opgeruwd zijn. Dit zorgt voor optimale hechting van de nieuwe antifoulinglaag.

Je hebt de volgende materialen nodig: antifouling in de juiste hoeveelheid (reken op 0,15 tot 0,20 liter per vierkante meter per laag), schuurpapier (korrel 80 en korrel 120), een verfroller met een korte pool, een kwast voor de randen, schilderstape voor de waterlijn, afdekmiddelen voor de schroef en zinkanodes, en persoonlijke beschermingsmiddelen. Dat laatste punt is belangrijk: antifouling bevat stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid. Draag altijd een stofmasker met P3-filter, handschoenen en een beschermende overall.

Controleer ook de staat van het bestaande antifoulingsysteem. Als er dikke lagen oude antifouling op zitten die bladderen of loskomen, is het verstandig om deze eerst te verwijderen door te schrapen of te stralen. Bij een goede, intacte oude laag volstaat het om licht op te schuren voor een goede hechting van de nieuwe laag.

Het onderwaterschip schuren en voorbehandelen

Begin met het grondig schoonmaken van de romp. Verwijder alle aangroei met een hogedrukreiniger of een harde borstel. Laat de romp daarna volledig drogen — dit kan een tot twee dagen duren, afhankelijk van het weer. Breng geen antifouling aan op een vochtige romp, want dat leidt tot hechtigsproblemen.

Schuur het gehele onderwaterschip licht op met korrel 80 schuurpapier. Dit creëert een ruw oppervlak waarop de nieuwe antifouling goed kan hechten. Werk systematisch en zorg dat je geen plekken overslaat. Bij een polyester romp schuur je alleen de bestaande verflaag, niet door het gelcoat heen. Bij een stalen romp controleer je tijdens het schuren op roestplekken en behandel je deze met een roestwerende primer voordat je antifouling aanbrengt.

Na het schuren verwijder je al het stof met een schone, droge doek of een stofzuiger. Sommige antifoulingfabrikanten adviseren om het oppervlak te ontvetten met een speciaal reinigingsmiddel. Volg altijd de instructies van de fabrikant van jouw specifieke antifouling — deze kunnen per product verschillen.

Het aanbrengen van de antifouling

Breng schilderstape aan langs de waterlijn om een strakke, nette rand te creëren. Dek de schroef, zinkanodes, snelheidslog-sensor en dieptemeter af met tape — deze mogen niet worden geverfd. Zinkanodes verliezen hun beschermende werking als ze worden overgeschilderd, en een geverfde snelheidslog geeft onnauwkeurige metingen.

Roer de antifouling grondig door voordat je begint. De werkzame stoffen (meestal koper) zakken naar de bodem van het blik en moeten goed door de verf worden verdeeld. Gebruik een verfroer of een stok en roer tot de verf een uniforme kleur en consistentie heeft.

Breng de eerste laag aan met een verfroller, werkend van onder naar boven. Gebruik een kwast voor de kiel, het roer en moeilijk bereikbare hoeken. Breng een gelijkmatige, dekkende laag aan zonder te dikke plekken. Te dik aangebrachte antifouling kan later barsten en loslaten. Laat de eerste laag drogen volgens de aangegeven droogtijd op het blik — doorgaans vier tot acht uur, afhankelijk van de temperatuur en luchtvochtigheid.

Breng vervolgens een tweede laag aan, bij voorkeur kruislings ten opzichte van de eerste laag. Dit zorgt voor een gelijkmatige dekking. Op plekken die extra belast worden, zoals de waterlijn en de voorsteven, kun je overwegen een derde laag aan te brengen. Verwijder de schilderstape terwijl de laatste laag nog nat is voor de schoonste rand.

Keuze van het juiste type antifouling

Er zijn grofweg drie typen antifouling op de markt, elk met eigen eigenschappen. Eroderende (zelfslijpende) antifouling is het populairste type. De verflaag slijt geleidelijk af, waardoor er steeds vers biocide aan het oppervlak komt. Het voordeel is dat er geen laagopbouw ontstaat: elke nieuwe laag vervangt wat er is afgesleten. Dit is de beste keuze voor de meeste recreatievaarders.

Harde antifouling bevat biociden die uitlogen zonder dat de verflaag zelf oplost. Het resultaat is een gladde, harde ondergrond die ideaal is voor snelle boten en racejachten. Het nadeel is dat de lagen zich ophopen en periodiek moeten worden verwijderd. Voor jachten die het hele seizoen in het water liggen en regelmatig worden gebruikt, biedt harde antifouling goede bescherming.

Biocidevrije antifouling op basis van siliconen of teflon werkt niet door gif, maar door een extreem glad oppervlak te creëren waarop organismen moeilijk kunnen hechten. Deze systemen zijn milieuvriendelijk maar duurder en minder effectief bij jachten die langere tijd stilliggen. Ze zijn het meest geschikt voor boten die regelmatig varen, zodat de waterstroming de losse aangroei wegspoelt.

Milieu en regelgeving

Het aanbrengen en verwijderen van antifouling is gebonden aan milieuregels. In Nederland mag je alleen antifouling aanbrengen op een daarvoor geschikte locatie waar restanten worden opgevangen. Veel jachthavens en werven hebben speciale werkplaatsen met spoelwater-opvangsystemen. Het is verboden om oude antifouling in het oppervlaktewater te laten spoelen of antifoulingresten op de grond achter te laten.

Het gebruik van bepaalde biociden is gereguleerd door de Europese Biocideverordening. Tributyltin (TBT) is al jaren verboden vanwege de ernstige milieuschade, en ook andere stoffen worden strenger gereguleerd. Controleer altijd of de antifouling die je koopt is toegelaten voor gebruik in Nederland. Op het etiket moet een Ctgb-toelatingsnummer vermeld staan.

Bij het schuren van oude antifouling kom je in contact met biociden die schadelijk zijn voor je gezondheid en het milieu. Draag altijd beschermingsmiddelen en vang het schuurstof op. Lever oude verfblikken en schuurafval in als klein chemisch afval bij de gemeentelijke milieustraat. Door verantwoord met antifouling om te gaan, bescherm je niet alleen je boot maar ook de Nederlandse wateren waar we allemaal van genieten.